De zorg wil AI gebruiken, maar mist de kaders
3 juni 2026 – Leestijd: 4 minuten
Een verpleegkundige opent een overdrachtsrapportage van vier kantjes. Ze weet precies welke AI-tool dit in dertig seconden samenvat. Eén vraag houdt haar tegen: mág dit eigenlijk? En de naam van de cliënt, mag die erin? Niemand binnen de organisatie heeft haar daar ooit antwoord op gegeven.
Het is een klein moment, maar het speelt zich vandaag af in zo’n beetje élke zorginstelling van Nederland. Dat blijkt uit een groot landelijk onderzoek dat begin juni verscheen. De zorg staat te trappelen om met AI aan de slag te gaan. Alleen weten te weinig mensen wat de spelregels zijn.
Wat het onderzoek laat zien
Het onderzoek ‘AI-geletterd in de zorg’ is uitgevoerd door ZorgfocuZ, in opdracht van ECP (het platform voor de informatiesamenleving). Ruim 4.800 medewerkers uit vijf branches deden mee: gehandicaptenzorg, ouderenzorg, ziekenhuiszorg, GGZ en huisartsenzorg. Daarmee is dit een van de breedste beelden die we tot nu toe hebben.
Wat opvalt? Veel enthousiasme, weinig houvast. Het draagvlak is groot: 58 procent gebruikt al soms of structureel AI in het werk, en 85 procent wil graag leren werken met nieuwe toepassingen. Tegelijk weet 42 procent niet of de eigen organisatie überhaupt beleid heeft voor AI-gebruik. En 31 procent heeft geen idee welke tools zijn toegestaan.
Mensen willen dus aan de slag, alleen tasten ze in het duister over de spelregels. En juist die onduidelijkheid maakt het lastig.
Waarom dat onhandig uitpakt
Wie niet weet wat mag, gaat meestal gewoon zijn gang. Met de beste bedoelingen, en vaak met gegevens die er niet thuishoren. Een medewerker plakt bijvoorbeeld even een brief over een cliënt in een gratis chatbot om de toon wat netter te laten klinken. Handig op dat moment. Alleen staan die cliëntgegevens nu op een server buiten Europa, zonder dat iemand binnen de organisatie het doorheeft. Dit soort onzichtbaar gebruik van tools buiten de officiële kanalen heet schaduw-AI.
Daar komt nog iets bij: een AI-antwoord klopt niet altijd. Taalmodellen kunnen informatie verzinnen of feiten door elkaar halen. In vaktaal heet dat hallucineren. Bijna één op de vijf medewerkers geeft toe daar soms te weinig kritisch naar te kijken. In de meeste sectoren is dat vervelend. In de zorg kan het direct een patiënt of cliënt raken.
De leidinggevende mist het overzicht
Het meest veelzeggende cijfer zit niet bij de werkvloer, maar bij de mensen die sturing geven. Slechts een kwart van de leidinggevenden voelt zich voldoende toegerust om nieuwe AI in het team te introduceren. En bijna twee derde heeft geen goed beeld van hoe vaardig de eigen medewerkers eigenlijk zijn.
Het is geen onwil. Wat het wél laat zien: AI wordt in veel organisaties nog gezien als een handigheidje van losse medewerkers. Niet als iets waar je als organisatie bewust beleid op maakt.
Kennis is een begin, geen oplossing
ECP pakt de kenniskant stevig aan. Scholing, leermiddelen en een zelfscan waarmee medewerkers hun eigen vaardigheid kunnen inschatten. Waardevol werk, en hard nodig.
Maar meer kennis lost het probleem van die verpleegkundige niet helemaal op. Ze weet straks beter hóe AI werkt, alleen nog steeds niet welke tool ze vandaag mag openen of welke gegevens erin mogen. En een zelfscan vertelt een teamleider hoe handig iemand is met AI. Niet of het team binnen de afspraken blijft. Tussen begrijpen hoe de techniek werkt en er in de praktijk veilig mee werken zit een stuk inrichting dat een organisatie zelf moet regelen.
Het goede nieuws? Dat hoeft geen ingewikkeld project te zijn. Het gaat vooral om een paar praktische dingen op orde brengen:
- een vindbare lijst van welke tools wel en niet mogen, toegespitst op rol of afdeling
- helderheid over welke gegevens je in welk type tool mag invoeren
- een eenvoudige manier om een nieuwe tool aan te vragen en te laten beoordelen
- voor leidinggevenden een beetje zicht op wat er in hun team gebeurt
Verantwoord werken hoeft niet traag te zijn
“Maar leggen al die voorwaarden de boel niet juist stil?” Een begrijpelijke vraag. In de praktijk werkt het precies andersom. Iemand die weet dat een tool is goedgekeurd, hoeft niet meer te twijfelen of stiekem iets te proberen. Een teamleider met overzicht durft makkelijker ruimte te geven.
In het onderzoek noemt bijna een derde de eigen organisatie te beperkend. Vraag je door, dan blijkt dat vaak niet aan strenge regels te liggen, maar aan onduidelijke regels. Goede afspraken halen die ruis weg, en geven mensen juist de ruimte om AI verstandig in te zetten.
Hoe wij hiernaar kijken
Bij Proud Nerds bouwen we AI-toepassingen voor de zorg waarbij privacy vanaf het begin meetelt. We houden de mens aan het stuur: de AI bereidt voor en doet een voorzet, de zorgprofessional beslist. En we toetsen ons werk aan ISO 42001, de internationale norm voor verantwoord beheer van AI-systemen.
Hoe dat uitpakt? Dat zagen we bijvoorbeeld bij een ziekenhuis waarvoor we een toepassing bouwden. Medewerkers werken er veilig met interne informatie, binnen Europese kaders, met logging die achteraf precies laat zien wat er is gebeurd. De tijdwinst is mooi. Maar minstens zo belangrijk: iedereen weet wat er met de gegevens gebeurt. En dát vertrouwen maakt dat mensen de techniek ook echt durven gebruiken.
Zijn de eisen helemaal streng? Dan kan het nog een stap verder. We werken in dat geval met lokale AI-modellen, die volledig binnen de eigen omgeving van de organisatie draaien. De gegevens verlaten het pand niet en gaan ook niet naar een externe leverancier. Privacy volledig geborgd. Voor instellingen met de meest gevoelige data is dat vaak het verschil tussen wel of niet met AI durven beginnen.
Voor ons bevestigt dit onderzoek vooral één ding: de discussie is verschoven. Het gaat in de zorg niet langer om de vraag óf je met AI aan de slag wilt. Het gaat om de vraag hóe je het op een verantwoorde manier inricht.
Bron: ECP en Digivaardig in de zorg, onderzoek “AI-geletterd in de zorg” , 1 juni 2026 (uitgevoerd door ZorgfocuZ, mede mogelijk gemaakt door de Goldschmeding Foundation).
AI versterking
Wil je meer weten over hoe AI jouw organisatie kan versterken?
Plan vrijblijvend een kennismaking met Michiel Geurts, Business Consultant – AI Innovatie.
Contact